Yüzde Hesaplama Nasıl Yapılır? Formüller ve Günlük Örnekler

İndirim, zam, KDV ya da sınav puanı: yüzde hesabının dört temel formülü ve en sık yapılan hatalar, çözümlü örneklerle.

Yüzde, bir sayının yüze bölünmüş hali. Kulağa basit geliyor ama market fişinde, maaş zammında ya da kredi teklifinde karşımıza çıktığında çoğumuz bir an duraksıyoruz. İşin sırrı aslında dört kalıbı ayırt edebilmekte. Hangisini sorduğunuzu bildiğinizde hesap birkaç saniye sürüyor.

1. Bir sayının yüzde kaçı ediyor?

Formül: sayı × yüzde ÷ 100. 2.400 TL'lik bir montun yüzde 15'i 2.400 × 15 ÷ 100 = 360 TL eder. Kafadan yapmak isterseniz önce yüzde 10'u bulun (240), sonra yarısını ekleyin (120). Toplam yine 360.

2. Bir sayı ötekinin yüzde kaçı?

Formül: parça ÷ bütün × 100. 80 soruluk bir sınavda 62 doğru yaptıysanız başarı oranınız 62 ÷ 80 × 100 = yüzde 77,5'tir. Burada en sık yapılan hata, sayıların yerini karıştırmak. "Hangi sayı bütünü temsil ediyor?" diye sormak işi çözüyor.

3. Yüzde kaç arttı ya da azaldı?

Formül: (yeni − eski) ÷ eski × 100. Kiranız 15.000 TL'den 18.750 TL'ye çıktıysa artış (18.750 − 15.000) ÷ 15.000 × 100 = yüzde 25'tir. Sonuç eksi çıkarsa düşüş vardır. Eski değer sıfırsa yüzde değişim tanımsızdır, çünkü sıfıra bölemezsiniz.

4. Yüzdesi eklenmiş ya da düşülmüş fiyattan geri gitmek

Bu en çok kafa karıştıran durum. Yüzde 20 KDV dahil 1.200 TL ödediyseniz KDV'siz fiyat 1.200 − 240 = 960 TL değildir. Doğrusu 1.200 ÷ 1,20 = 1.000 TL'dir. Çünkü yüzde 20, 1.200'ün değil 1.000'in üzerine eklenmişti. Aynı mantık indirimde de geçerli: yüzde 25 indirimle 750 TL'ye düşen bir ürünün eski fiyatı 750 ÷ 0,75 = 1.000 TL'dir.

Art arda yüzdeler toplanmaz

Bir ürüne önce yüzde 20, ardından yüzde 10 indirim uygulanırsa toplam indirim yüzde 30 değil, yüzde 28 olur. 100 TL'lik ürün önce 80'e, sonra 72'ye iner. Aynı şey zamlar için de geçerli: iki kez yüzde 10 zam, toplamda yüzde 21 eder. Ardışık oranlarda hesabı her seferinde yeni tutar üzerinden yapın.

Yüzde ile yüzde puan farklı şeyler

Faiz yüzde 40'tan yüzde 45'e çıktığında "yüzde 5 arttı" demek yanlış olur. Artış 5 yüzde puandır. Oransal olarak bakarsanız yüzde 12,5'lik bir yükseliş vardır. Haberlerde, enflasyon ve faiz konuşulurken bu ayrım sık sık karışıyor.

Kısa kontrol listesi

Önce sorunun dört kalıptan hangisi olduğunu belirleyin.
Bütünü temsil eden sayıyı paydaya koyun.
Yüzde eklenmiş bir tutardan geri giderken çıkarma değil bölme yapın.
Ardışık indirim ya da zamları tek tek uygulayın.
Sonucu mantık süzgecinden geçirin: indirimli fiyat, eski fiyattan büyük çıkıyorsa bir yerde hata var.

Hesabı elle yapmak istemiyorsanız yüzde hesaplama aracına sayıyı ve oranı girmeniz yeterli. Artış ya da azalış oranı için de yüzde değişim aracını kullanabilirsiniz.